Xeyrulla müəllim: Azərbaycan–Özbəkistan Qardaşlığı Yeni Tarixi Mərhələdə - Müttəfiqlikdən Ortaq Gələcəyə Uzanan Yol
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər bu gün sadəcə diplomatik əlaqələr çərçivəsində deyil, ortaq tarixə, eyni mədəni köklərə, dil və mənəvi dəyərlərə söykənən möhkəm qardaşlıq nümunəsi kimi inkişaf edir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də iki ölkə arasındakı münasibətlərin dərin mahiyyətini aydın şəkildə ifadə edir. Azərbaycan və özbək xalqlarının əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbəti, yaxın adət-ənənələri, ortaq mədəni irsi və mənəvi bağlılığı bu gün dövlətlərarası münasibətlərin ən güclü dayaqlarından birinə çevrilib. Məhz belə möhkəm tarixi təməl üzərində qurulan əlaqələr son illərdə yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksələrək müttəfiqlik səviyyəsinə çatıb.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və yüksək etimad münasibətlərin sürətli inkişafında xüsusi rol oynayır. Dövlət başçılarının müntəzəm görüşləri, qarşılıqlı səfərləri və mühüm məsələlər üzrə ortaq mövqeləri Bakı ilə Daşkənd arasında siyasi dialoqun yüksək səviyyəsini nümayiş etdirir. Son illərdə həyata keçirilən dövlət səfərləri zamanı imzalanan mühüm sənədlər iki ölkə arasında əməkdaşlığın hüquqi-siyasi bazasını daha da gücləndirib. Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi və müttəfiqlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi Azərbaycanın və Özbəkistanın uzunmüddətli perspektivdə birgə hərəkət etmək iradəsinin aydın göstəricisidir.
İki ölkə arasındakı əlaqələrin institusional baxımdan möhkəmləndirilməsində Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mexanizm əməkdaşlığın əsas prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsinə, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və müxtəlif sahələr üzrə birgə fəaliyyətin əlaqələndirilməsinə imkan verir. Şuranın iclasları göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərin inkişafına yalnız cari maraqlar prizmasından deyil, uzunmüddətli və strateji baxış əsasında yanaşırlar. Bu yanaşma iki ölkənin siyasi müttəfiqliyini daha dayanıqlı edir və qarşılıqlı etimadın konkret layihələrlə möhkəmləndirilməsinə şərait yaradır.
Siyasi münasibətlərdə əldə olunan yüksək səviyyə iqtisadi və ticari əməkdaşlıqda da özünü göstərir. Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadi imkanlarını bir-birini tamamlayan potensial kimi qiymətləndirərək investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, enerji, tikinti və xidmət sahələrində əməkdaşlığı genişləndirirlər. Son illərdə qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artması, birgə investisiya mexanizmlərinin yaradılması və yeni istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi iki ölkənin iqtisadi əlaqələrində ciddi dinamikanın formalaşdığını göstərir. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti isə müxtəlif istiqamətlər üzrə perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır.
Energetika sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərin strateji istiqamətlərindən birinə çevrilməkdədir. Ənənəvi neft-qaz sektorunda həyata keçirilən birgə layihələrlə yanaşı, yaşıl enerji istiqamətində əməkdaşlığın genişlənməsi gələcəyə hesablanmış mühüm addım kimi diqqət çəkir. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında bərpaolunan enerji resurslarının ötürülməsi ilə bağlı formalaşan yeni əməkdaşlıq modeli Mərkəzi Asiyada istehsal edilən yaşıl enerjinin Azərbaycan üzərindən daha geniş bazarlara çıxarılması üçün imkanlar yaradır. Bu proses Azərbaycanın regional enerji və tranzit mərkəzi kimi rolunun daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin regional əhəmiyyətini artıran əsas istiqamətlərdən biri nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıqdır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada mühüm geostrateji mövqeyə malikdir. Bu iki mühüm coğrafiyanın vahid nəqliyyat zənciri vasitəsilə birləşdirilməsi Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların sürətlənməsi, yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsi və regional iqtisadi fəallığın artması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhlizin inkişafı və yeni dəmir yolu layihələrinin bu marşruta inteqrasiyası Azərbaycanın tranzit imkanlarını daha da genişləndirə bilər.
İki ölkə arasında əməkdaşlıq işğaldan azad edilmiş Azərbaycan ərazilərində həyata keçirilən layihələrdə də özünün xüsusi ifadəsini tapır. Füzuli şəhərində Özbəkistanın təşəbbüsü ilə inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına məktəb Azərbaycan xalqı tərəfindən qardaşlıq və həmrəyliyin mühüm rəmzi kimi qiymətləndirilir. Bu məktəb yalnız təhsil müəssisəsi deyil, eyni zamanda Özbəkistanın Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpasına göstərdiyi mənəvi və praktiki dəstəyin göstəricisidir. Füzuli rayonunda həyata keçirilən digər birgə layihələr də Azərbaycan–Özbəkistan dostluğunun real nəticələrə çevrildiyini nümayiş etdirir.
Mədəni və humanitar əlaqələr Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlərin ən zəngin istiqamətlərindən biridir. Hər iki xalqın ədəbiyyatı, musiqisi, incəsənəti və milli ənənələri əsrlər boyu qarşılıqlı təsir şəraitində inkişaf edib. Son illərdə keçirilən qarşılıqlı mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi konfranslar, ədəbi tədbirlər və “Şuşa Günləri” kimi təşəbbüslər xalqlar arasında mənəvi yaxınlığı daha da gücləndirir. Bu tədbirlər göstərir ki, dövlətlərarası münasibətlər yalnız siyasi və iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır, xalqları bir-birinə bağlayan dərin mədəni bağlar üzərində inkişaf edir.
Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq da gələcək nəsillər arasında əlaqələrin daha möhkəm qurulmasına xidmət edir. Universitetlər, məktəblər, elmi müəssisələr və mədəniyyət qurumları arasında yaradılan əlaqələr ortaq elmi və intellektual mühitin formalaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda media sahəsində keçirilən Azərbaycan–Özbəkistan forumları iki ölkə arasında informasiya əməkdaşlığının genişlənməsinə, xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına və ortaq informasiya məkanının formalaşmasına töhfə verir. Beləliklə, humanitar əməkdaşlıq strateji tərəfdaşlığın sosial və mənəvi dayaqlarını daha da möhkəmləndirir.
Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində də yaxın mövqedən çıxış edən aparıcı dövlətlər sırasındadır. Hər iki ölkə TDT-ni yalnız dövlətlərarası əməkdaşlıq platforması deyil, ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərləri gələcək nəsillərə ötürən mühüm birlik kimi qiymətləndirir. Siyasi dialoqun gücləndirilməsi, iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi, nəqliyyat-logistika imkanlarının birləşdirilməsi, təhsil, elm və mədəni-humanitar əlaqələrin inkişafı Türk dünyasının daha sıx inteqrasiyasına xidmət edir. Azərbaycan və Özbəkistanın bu istiqamətdə atdığı addımlar TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun və siyasi çəkisinin yüksəlməsinə də mühüm töhfə verir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin genişlənməsi fonunda Özbəkistanla münasibətlər xüsusi strateji məna qazanır. Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı birləşdirən təbii coğrafi körpü, Xəzər dənizi isə bu əlaqələrin mühüm nəqliyyat və iqtisadi bağlantısıdır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi dialoqunun dərinləşməsi regionlararası inteqrasiya üçün yeni imkanlar yaradır. Bu baxımdan Bakı və Daşkənd arasında formalaşan əməkdaşlıq modeli iki ölkənin sərhədlərini aşaraq daha geniş Avrasiya məkanında iqtisadi, nəqliyyat və siyasi əməkdaşlığa təsir göstərən mühüm amilə çevrilir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü inkişaf səviyyəsi təsadüfi deyil. Bu əməkdaşlığın arxasında tarixi qardaşlıq, ortaq milli-mənəvi dəyərlər, liderlər arasında qarşılıqlı etimad, milli maraqlara əsaslanan praqmatik siyasət və gələcəyə yönəlmiş strateji baxış dayanır. Siyasi müttəfiqlik iqtisadi layihələrlə, iqtisadi əməkdaşlıq enerji və nəqliyyat bağlantıları ilə, bütün bunlar isə mədəni və humanitar münasibətlərlə tamamlanır. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud möhkəm bünövrə qarşıdakı illərdə əlaqələrin daha da genişlənəcəyinə əsas verir. Bu qardaşlıq yalnız iki dövlətin və iki xalqın rifahına deyil, bütövlükdə Türk dünyasının birliyinə, güclənməsinə və ortaq gələcəyinin qurulmasına xidmət edən mühüm strateji dəyərdir.
Digər Xəbərlər
Xuraman Muradova: Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti milli maraqlara əsaslanır
Qanunçuluq, İntizam və İslah Prinsiplərinə Söykənən Xidmət – Şakir Qəniyev
Tahir müəllim: Müasir tariximiz möhtəşəm nailiyyətlərlə zəngindir
Tikintinin Təməlindən Başlayan Zəhmət – İlham Müəllim
Uşaqların Sağlam Gələcəyinə Həsr Olunan Həkim Ömrü – Cəmilə Talıbova
