Rasim Kazımov: Azərbaycan–Özbəkistan Qardaşlığı - Ortaq Köklərdən Müttəfiqliyə, Birgə Gələcəyə Doğru
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər bu gün sadəcə iki dövlət arasında qurulan diplomatik əlaqələr çərçivəsindən çox-çox kənara çıxır. Bu münasibətlərin əsasında əsrlərin sınağından keçmiş ortaq tarix, eyni kökdən gələn dil və mədəniyyət, zəngin mənəvi dəyərlər, qarşılıqlı hörmət və qardaşlıq duyğuları dayanır. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər də bir daha göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasındakı yaxınlıq keçici siyasi maraqlardan deyil, xalqlarımızın tarixi yaddaşından və ortaq gələcəyə baxışından qaynaqlanır. Məhz belə möhkəm təməl Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin qısa müddətdə strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsinə geniş imkan yaradıb.
Son illərdə iki ölkə arasında siyasi dialoqun intensivləşməsi münasibətlərə tamamilə yeni dinamika gətirib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad, səmimi dostluq və ortaq siyasi iradə dövlətlərarası əlaqələrin əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilib. Dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri, keçirdikləri görüşlər və qəbul edilən mühüm qərarlar göstərir ki, hər iki tərəf mövcud əməkdaşlığı uzunmüddətli və strateji perspektivdə inkişaf etdirmək niyyətindədir. İmzalanmış sənədlər isə qardaşlıq münasibətlərinin hüquqi-siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirməklə yanaşı, qarşıdakı illərin əməkdaşlıq xəritəsini müəyyən edir.
Azərbaycanla Özbəkistanın münasibətlərinin bugünkü yüksək səviyyəsi eyni zamanda uzun illər ərzində yaradılmış siyasi təməlin məntiqi davamıdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Özbəkistanın birinci Prezidenti İslam Kərimov tərəfindən münasibətlərin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan tarixi addımlar iki ölkə arasında qarşılıqlı etimadın formalaşmasına mühüm töhfə verib. Bu gün həmin siyasi irs yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə daha geniş məzmun qazanır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan və Prezident Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə Özbəkistan münasibətləri yalnız qoruyub saxlamaqla kifayətlənmir, onları yeni layihələr, təşəbbüslər və əməkdaşlıq mexanizmləri ilə zənginləşdirirlər.
Münasibətlərin institusional baxımdan gücləndirilməsində Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mexanizm iki ölkə arasında strateji məsələlərin ən yüksək səviyyədə əlaqələndirilməsinə, uzunmüddətli prioritetlərin müəyyənləşdirilməsinə və yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə şərait yaradır. Artıq Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı ayrı-ayrı sahələr üzrə münasibətlərin məcmusu deyil, vahid strateji baxış əsasında inkişaf edən çoxşaxəli tərəfdaşlıq modelidir. Siyasi dialoqdan iqtisadiyyata, energetikadan nəqliyyata, kənd təsərrüfatından sənayeyə, təhsildən mədəniyyətə qədər geniş istiqamətlərin eyni siyasi iradə ətrafında birləşdirilməsi bu modelin dayanıqlığını daha da artırır.
İqtisadi əməkdaşlıq müttəfiqlik münasibətlərinin ən mühüm dayaqlarından biri kimi sürətlə genişlənir. Qarşılıqlı ticarətin artması, investisiya layihələrinin çoxalması və Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti iki ölkənin iqtisadi imkanlarının bir-birini tamamladığını nümayiş etdirir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, avtomobil istehsalı, tikinti, xidmət və digər sahələrdə həyata keçirilən layihələr əməkdaşlığın real iqtisadi nəticələrini ortaya qoyur. Özbəkistan kapitallı şirkətlərin Azərbaycanda fəaliyyətinin genişlənməsi də qarşılıqlı etimadın və ölkəmizdə yaradılmış investisiya imkanlarına marağın göstəricisidir. Qarşıdakı dövrdə yeni birgə müəssisələrin yaradılması və investisiyaların şaxələndirilməsi iqtisadi tərəfdaşlığı daha böyük miqyaslara çıxara bilər.
Enerji sahəsi Azərbaycanla Özbəkistan arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq gündəliyində xüsusi yer tutur. Ənənəvi neft-qaz istiqamətləri ilə yanaşı, yaşıl enerji üzrə birgə təşəbbüslərin genişləndirilməsi hər iki ölkənin gələcəyə hesablanmış siyasət yürütməsinin göstəricisidir. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında bərpaolunan enerji imkanlarının birləşdirilməsi və yaşıl enerjinin Xəzər üzərindən daha geniş bazarlara çatdırılması perspektivi bütövlükdə regionun enerji xəritəsini dəyişdirə biləcək əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan bu prosesdə Mərkəzi Asiyanın enerji potensialını Qərb istiqaməti ilə birləşdirən etibarlı körpü rolunu daha da gücləndirir.
Nəqliyyat və logistika əməkdaşlığı isə Bakı ilə Daşkənd arasındakı tərəfdaşlığı bütövlükdə Avrasiya üçün əhəmiyyətli edən əsas istiqamətlərdəndir. Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyadakı strateji mövqeyi iki ölkəyə Şərq ilə Qərb arasında formalaşan yeni nəqliyyat arxitekturasında mühüm rol verir. Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi, Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolunun digər regional nəqliyyat marşrutları ilə əlaqələndirilməsi yükdaşımaların sürətinə və həcminə yeni imkanlar aça bilər. Bu proses Azərbaycanın tranzit və logistika mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirməklə yanaşı, Özbəkistanın dünya bazarlarına alternativ və etibarlı çıxış imkanlarını genişləndirir.
Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının ən təsirli nümunələrindən biri işğaldan azad edilmiş Azərbaycan torpaqlarında öz əksini tapıb. Özbəkistanın təşəbbüsü ilə Füzuli şəhərində inşa edilmiş Mirzə Uluqbəy adına məktəb iki xalq arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını nümayiş etdirən mühüm rəmzdir. Bu məktəb həm təhsilə verilən dəyərin, həm də Özbəkistanın Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun dirçəlişinə göstərdiyi qardaş dəstəyinin ifadəsidir. Füzulidə həyata keçirilən digər birgə təşəbbüslər də göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan dostluğu konkret layihələrdə, insanların həyatına toxunan təşəbbüslərdə və gələcək nəsillərə xidmət edən işlərdə yaşayır.
Mədəni-humanitar əlaqələr isə iki xalqın bir-birinə mənəvi yaxınlığını daha da gücləndirir. Qarşılıqlı mədəniyyət günləri, incəsənət tədbirləri, elmi konfranslar, ədəbi layihələr, təhsil proqramları və media forumları Azərbaycanla Özbəkistan arasında ictimai əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir. Xivədə keçirilən “Şuşa Günləri” kimi tədbirlər xüsusi rəmzi məna daşıyır: Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşanın ruhu qədim türk şəhəri Xivədə təqdim edilir və ortaq mədəni irsin müxtəlif coğrafiyalarda necə birləşdirici qüvvəyə çevrildiyi nümayiş olunur. Belə əlaqələr dövlətlərarası əməkdaşlığın ictimai dayaqlarını möhkəmləndirərək qardaşlığı yeni nəsillərə ötürür.
Azərbaycan və Özbəkistanın Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığı münasibətlərin daha geniş strateji miqyasını ortaya qoyur. Hər iki dövlət TDT-ni yalnız siyasi məsləhətləşmələrin aparıldığı platforma deyil, ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə sahib xalqların gələcəyini birləşdirən mühüm təşkilat kimi qiymətləndirir. Siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin birləşdirilməsi, enerji təhlükəsizliyi, təhsil, elm və mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın artırılması Türk dünyasının daha güclü və təsirli birlik kimi formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycanla Özbəkistanın fəal mövqeyi bu inteqrasiya prosesinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi çıxış edir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin sürətlə genişlənməsi də Özbəkistanla müttəfiqliyin strateji əhəmiyyətini artırır. Xəzər dənizi artıq iki coğrafiyanı ayıran məkan deyil, Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı birləşdirən iqtisadi, enerji və nəqliyyat körpüsü kimi çıxış edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə siyasi dialoqunun dərinləşməsi böyük bir coğrafiyada yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına imkan verir. Bu model qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə, milli maraqlara, iqtisadi faydaya və ortaq tarixi-mədəni dəyərlərə əsaslanır. Bakı ilə Daşkənd arasında qurulmuş güclü münasibətlər isə həmin regional əməkdaşlıq sisteminin əsas sütunlarından birinə çevrilir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq tarixi yaxınlıqdan müasir müttəfiqliyə uzanan uğurlu inkişaf yolunun yeni mərhələsindədir. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin siyasi iradəsi, dövlətlər arasında mövcud yüksək etimad, iqtisadi maraqların uzlaşması, nəqliyyat və enerji layihələrinin genişlənməsi, eləcə də xalqlar arasındakı sarsılmaz mənəvi bağlar bu münasibətlərin gələcək perspektivlərini daha da möhkəmləndirir. Bu gün Bakı ilə Daşkənd yalnız ikitərəfli əməkdaşlığı inkişaf etdirmir, eyni zamanda Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanın yaxınlaşmasına, Türk dünyasında birliyin güclənməsinə və daha geniş Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına töhfə verir. Ortaq köklər üzərində yüksələn Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığı beləliklə, xalqlarımızın rifahına xidmət edən, regionları birləşdirən və gələcəyə hesablanmış strateji müttəfiqliyin parlaq nümunəsinə çevrilir.
Digər Xəbərlər
Xuraman Muradova: Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti milli maraqlara əsaslanır
Qanunçuluq, İntizam və İslah Prinsiplərinə Söykənən Xidmət – Şakir Qəniyev
Tahir müəllim: Müasir tariximiz möhtəşəm nailiyyətlərlə zəngindir
Tikintinin Təməlindən Başlayan Zəhmət – İlham Müəllim
Uşaqların Sağlam Gələcəyinə Həsr Olunan Həkim Ömrü – Cəmilə Talıbova
