Akşin Osmanov: Naxçıvan Üçün Yeni Perspektivlər - Strateji Mövqe Böyük İqtisadi İmkanlara Çevrilir
Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf siyasətində regionların potensialından səmərəli istifadə olunması mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan Naxçıvan Muxtar Respublikası həm coğrafi mövqeyi, həm iqtisadi imkanları, həm də regional kommunikasiya xətlərində oynaya biləcəyi rolla xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin avqustun 11-də Naxçıvana səfəri və Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə də qədim diyarın gələcəyi ilə bağlı genişmiqyaslı baxışı ortaya qoydu. Səsləndirilən fikirlər göstərdi ki, qarşıdakı dövrdə əsas hədəf mövcud potensialı yeni iqtisadi gücə çevirmək, Naxçıvanın ölkənin və regionun iqtisadi proseslərində iştirakını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməkdir.
Naxçıvanın gələcək inkişafının əsas xüsusiyyəti müxtəlif istiqamətlərdə həyata keçirilən layihələrin bir-birini tamamlamasıdır. Yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması enerji imkanlarının genişləndirilməsi ilə, nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi isə ticarət, logistika və sahibkarlığın inkişafı ilə birbaşa əlaqələndirilir. Sosial layihələr və yeni idarəetmə mexanizmləri də bu böyük prosesin tərkib hissəsi kimi çıxış edir. Belə yanaşma Naxçıvanın yalnız ayrı-ayrı sahələr üzrə deyil, bütövlükdə iqtisadi və sosial baxımdan daha güclü regiona çevrilməsinə hesablanıb. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində muxtar respublikanın hərtərəfli inkişafının davam etdiriləcəyini və bunun üçün zəruri qərarların veriləcəyini xüsusi vurğulayıb.
Bu yeni iqtisadi mənzərədə Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması mühüm yer tutur. Sənaye parkının fəaliyyətə başlaması muxtar respublikada istehsal imkanlarının genişləndirilməsi ilə yanaşı, sahibkarların yeni layihələrə marağının artırılmasına şərait yaradacaq. Burada əsas məsələ yalnız yeni müəssisələrin açılması deyil, davamlı iqtisadi fəallığın formalaşdırılmasıdır. İstehsal, xidmət, logistika və digər sahələrin paralel inkişafı yeni iş yerlərinin yaranmasına və yerli iqtisadiyyatın gəlir imkanlarının genişlənməsinə səbəb ola bilər. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan Sənaye Parkını ərazisinə görə Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikinci böyük sənaye parkı kimi qeyd etməsi layihənin miqyasını göstərir.
Muxtar respublikanın iqtisadi gücünü artıracaq başqa bir mühüm istiqamət kənd təsərrüfatıdır. Naxçıvanın kənd təsərrüfatı ənənələri və mövcud torpaq potensialı bu sahənin daha məhsuldar əsaslarla inkişaf etdirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Qarşıdakı mərhələdə əsas diqqət suvarma imkanlarının genişləndirilməsinə, yeni artezian quyularının qazılmasına və müasir suvarma sistemlərinin tətbiqinə yönəldilir. İndiyədək suvarılmayan torpaqların əkin dövriyyəsinə cəlb edilməsi kənd təsərrüfatı istehsalının artmasına, kənd yerlərində məşğulluğun genişlənməsinə və fermer təsərrüfatlarının iqtisadi imkanlarının yüksəlməsinə təkan verə bilər. Dövlət başçısı bu istiqamətdə konkret proqramların və maliyyə vəsaitlərinin nəzərdə tutulduğunu bildirib.
Naxçıvanın qarşıdakı illərdə fərqlənə biləcəyi ən mühüm sahələrdən biri isə yaşıl energetikadır. Günəşli günlərin çoxluğu və mövcud su ehtiyatları muxtar respublikanın bərpaolunan enerji istehsalında böyük imkanlara sahib olduğunu göstərir. Artıq həyata keçirilən layihələr gələcəkdə daha böyük enerji güclərinin yaradılması üçün başlanğıc rolunu oynayır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamalarına əsasən, Naxçıvanda təkcə Günəş enerjisi üzrə istehsal gücü ən azı 500 meqavata, hətta perspektivdə 1000 meqavata çata bilər. Bu göstəricilər Naxçıvanın enerji baxımından tam təmin olunması ilə yanaşı, ixrac potensialının formalaşmasına da imkan yaradır.
Məhz enerji ixracı Naxçıvanın gələcək iqtisadi modelində xüsusi əhəmiyyət qazana bilər. Yeni generasiya güclərinin yaradılması və ötürücü infrastrukturların genişləndirilməsi muxtar respublikanın qonşu bazarlara çıxışını artıracaq. Türkiyə və İran istiqamətləri ilə yanaşı, perspektivdə Avropa bazarına elektrik enerjisinin çatdırılması imkanları da nəzərdən keçirilir. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Avropa bazarına neft və qazla yanaşı, elektrik enerjisi ilə də çıxmaq istədiyini bildirməsi ölkənin enerji strategiyasında yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Naxçıvan isə coğrafi mövqeyinə və bərpaolunan enerji imkanlarına görə bu strategiyada əhəmiyyətli yer tuta bilər.
Nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlı görülən işlər isə muxtar respublikanın uzun illər mövcud olmuş coğrafi məhdudiyyətlərini yeni üstünlüklərə çevirmək perspektivi yaradır. Naxçıvan dəmir yolunun yenidən qurulması və Azərbaycanın əsas hissəsinə doğru yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması regional ticarət üçün tamamilə fərqli imkanlar aça bilər. Məqsəd dəmir yolu infrastrukturunu elə səviyyəyə çatdırmaqdır ki, gələcəkdə buradan ən azı 15 milyon ton yükün daşınması mümkün olsun. Bu miqyasda yük dövriyyəsi Naxçıvanda logistika, anbar, xidmət və digər əlaqəli sahələrin inkişafına ciddi təkan verə bilər.
Zəngəzur istiqamətində yeni kommunikasiyaların formalaşması Naxçıvanın regional əhəmiyyətini daha da yüksəldə bilər. Burada söhbət yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə muxtar respublika arasında əlaqənin yaradılmasından getmir. Yeni marşrut Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərinin müxtəlif qollarını birləşdirə biləcək nəqliyyat xətti kimi nəzərdən keçirilir. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanın gələcəkdə əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilməsinin mümkün olduğunu, böyük yük axınının isə iqtisadi fəallıq və yeni iş yerləri yaradacağını bildirib. Beləliklə, uzun müddət coğrafi baxımdan Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşməsi Naxçıvan üçün gələcəkdə tranzit üstünlüyünə çevrilə bilər.
Muxtar respublikanın yenilənməsi şəhər və kəndlərin gündəlik həyatında da hiss olunacaq dəyişiklikləri nəzərdə tutur. Naxçıvan şəhərinin ictimai nəqliyyatının elektrik avtobusları ilə yenilənməsi bunun nümunələrindən biridir. Növbəti mərhələdə rayonlararası sərnişindaşımanın da müasirləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Dövlət başçısının açıqladığı plana əsasən, 217 müasir rayonlararası avtobusun alınaraq marşrutlara buraxılması planlaşdırılır. Bununla yanaşı, müxtəlif kateqoriyalı təxminən 420 kilometr yolun tikintisi və əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu layihələr insanların hərəkət imkanlarını yaxşılaşdırmaqla yanaşı, rayonlar arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə də xidmət edəcək.
İqtisadi inkişafın nəticələrinin insanların həyatında hiss olunması isə qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir. Yeni iş yerlərinin yaradılması, sosial infrastrukturun yaxşılaşdırılması, müasir yaşayış mühitinin formalaşdırılması və dövlət xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması iqtisadi siyasətin sosial tərəfini təşkil edir. Sənayenin, kənd təsərrüfatının, turizmin və xidmət sektorunun genişlənməsi xüsusilə gənclərin Naxçıvanda işləməsi və öz gələcəyini burada qurması üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Bu baxımdan iqtisadi göstəricilərin artması son məqsəd deyil, əhalinin rifah səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün əsas vasitələrdən biridir.
Naxçıvanın zəngin tarixi və təbii imkanları turizm sektorunun inkişafını da perspektivli istiqamətlərdən birinə çevirir. Möminə xatun türbəsi, qədim memarlıq nümunələri, təbiət mənzərələri və təmiz hava muxtar respublikaya fərqli turizm üstünlükləri verir. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanın böyük turizm potensialına malik olduğunu, lakin mehmanxana infrastrukturunun yetərincə inkişaf etməməsinin bu imkanlardan tam istifadə edilməsinə mane olduğunu bildirib. Şəhərin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın inşası da bu sahədə mövcud boşluğun aradan qaldırılmasına yönəlmiş addımlardan biridir. Turizmin inkişafı isə xidmət sektorunda yeni bizneslərin və məşğulluq imkanlarının yaranmasına şərait yarada bilər.
Bütün iqtisadi və sosial planların davamlı həyata keçirilməsi üçün təhlükəsizliyin təmin olunması əsas şərtlərdən biri olaraq qalır. Naxçıvanın xüsusi coğrafi mövqeyi nəzərə alınaraq onun müdafiə imkanlarının gücləndirilməsinə uzun illərdir xüsusi diqqət göstərilir. Müasir hərbi texnika ilə təminat və yeni komando qüvvələrinin yaradılması bu siyasətin davamıdır. Prezident İlham Əliyev də Naxçıvanın hərbi potensialının gündən-günə gücləndirildiyini və bundan sonra da gücləndiriləcəyini vurğulayıb. Güclü təhlükəsizlik mühiti uzunmüddətli investisiyaların və iqtisadi inkişafın etibarlı əsaslarından biri kimi çıxış edir.
Naxçıvanda həyata keçirilən struktur və idarəetmə dəyişiklikləri isə bütün bu layihələrin vahid mərkəzdən daha səmərəli əlaqələndirilməsinə hesablanıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq edilən Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi modelinin Naxçıvanda da tətbiqi idarəetmədə çevikliyi, məsuliyyəti və koordinasiyanı artırmaq məqsədi daşıyır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamalarında Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməsi xüsusi yer tutur. Bu yanaşma Azərbaycanın qərbindən Naxçıvana qədər böyük bir coğrafiyada yeni iqtisadi və infrastruktur məkanının formalaşmasına xidmət edir.
Nəticə etibarilə Naxçıvan üçün qarşıdakı dövr sadəcə yeni tikinti və infrastruktur layihələrinin həyata keçirildiyi mərhələ kimi deyil, muxtar respublikanın iqtisadi funksiyasının dəyişdiyi dövr kimi qiymətləndirilə bilər. Sənaye və kənd təsərrüfatının inkişafı, yaşıl enerjinin istehsalı və ixracı, yeni nəqliyyat bağlantıları, turizm imkanlarının genişləndirilməsi və müasir idarəetmə sistemi bir-birini tamamlayan böyük inkişaf modelinin ayrı-ayrı hissələridir. Bu modelin ardıcıl həyata keçirilməsi Naxçıvanın Azərbaycanın güclü iqtisadi mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, regionun mühüm enerji, nəqliyyat və logistika qovşaqlarından birinə çevrilməsi üçün geniş perspektivlər açır.
Digər Xəbərlər
Xuraman Muradova: Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti milli maraqlara əsaslanır
Qanunçuluq, İntizam və İslah Prinsiplərinə Söykənən Xidmət – Şakir Qəniyev
Tahir müəllim: Müasir tariximiz möhtəşəm nailiyyətlərlə zəngindir
Tikintinin Təməlindən Başlayan Zəhmət – İlham Müəllim
Uşaqların Sağlam Gələcəyinə Həsr Olunan Həkim Ömrü – Cəmilə Talıbova
